Trần Văn Duyệt
Trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh, Việt Nam
Nguyễn Mạnh Tường
Trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh, Việt Nam
Nguyễn Trọng Kế
Trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh, Việt Nam
Tóm tắt (Abstract)
Bài báo trình bày quá trình thay đổi công nghệ khai thác lò chợ trong các mỏ hầm lò vùng than Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2025 trong bối cảnh chuyển dịch từ khai thác lộ thiên sang hầm lò nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Nghiên cứu đã phân tích sự phát triển theo ba giai đoạn: (i) giai đoạn 2010 - 2015 với công nghệ khai thác chủ yếu thủ công và bán cơ giới hóa; (ii) giai đoạn 2016 - 2020 với bước đột phá cơ giới hóa đồng bộ; và (iii) giai đoạn 2021 - 2025 với xu hướng tự động hóa, số hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Kết quả cho thấy tỷ lệ cơ giới hóa tăng từ 2,8% lên khoảng 18,5%, năng suất lao động tăng trên 12%/năm, tỷ lệ tổn thất tài nguyên giảm xuống dưới 20%. Các công nghệ tiên tiến như giàn chống tự hành, máy khấu, cơ giới hóa hạng nhẹ và giàn mềm ZRY đã góp phần nâng cao hiệu quả khai thác trong điều kiện địa chất phức tạp. Đồng thời, việc ứng dụng hệ thống giám sát thông minh, cảm biến và AI đã cải thiện rõ rệt điều kiện an toàn lao động và khả năng điều hành sản xuất. Bài báo cũng chỉ ra các thách thức khi khai thác xuống sâu như áp lực mỏ, khí mê-tan và chi phí đầu tư lớn, từ đó đề xuất các định hướng phát triển công nghệ phù hợp, hướng tới mô hình mỏ thông minh, hiện đại và bền vững trong tương lai.
This paper presents an assessment of the evolution of longwall mining technology in underground coal mines in the Quang Ninh region during the period 2010 - 2025, in the context of the transition from open-pit to underground mining to ensure national energy security. The study analyzes technological development through three main stages: (i) 2010 - 2015, characterized by manual and semi-mechanized mining methods; (ii) 2016 - 2020, marked by breakthroughs in fully mechanized mining; and (iii) 2021 - 2025, featuring trends toward automation, digitalization, and the application of artificial intelligence. The results indicate that the mechanization rate increased from 2.8% to approximately 18,5%, labor productivity improved by over 12% annually, and resource loss was reduced to below 20%. Advanced technologies such as powered supports, shearers, lightweight mechanized systems, and ZRY flexible shields have significantly enhanced mining efficiency under complex geological conditions. In addition, the application of intelligent monitoring systems, sensors, and AI has substantially improved occupational safety and operational management. The paper also identifies key challenges associated with deep mining, including ground pressure, methane hazards, and high investment costs, and proposes appropriate technological orientations toward smart, modern, and sustainable mining systems in the future.
Tài liệu tham khảo
[1]. “Phát huy vai trò trụ cột của ngành Than,” Cổng thông tin điện tử Tỉnh Quảng Ninh, ngày 25 tháng 3 năm 2026. https://www.quangninh.gov.vn/Trang/ChiTietTinTuc.aspx?nid=163918
[2]. “Phát triển ngành than bền vững, hiệu quả,” Báo Nhân Dân điện tử, ngày 19 tháng 9 năm 2025. https://nhandan.vn/phat-trien-nganh-than-ben-vung-hieu-qua-post909046.html
[3]. “Đẩy mạnh cơ giới hóa, chuyển đổi số trong khai thác hầm lò,” Báo Công Thương, ngày 2 tháng 3 năm 2026. https://baomoi.com/day-manh-co-gioi-hoa-chuyen-doi-so-trong-khai-thac-ham-lo-c54587637.epi
[4]. “Đẩy mạnh cơ giới hóa hầm lò: Thách thức lớn của ngành than,” PetroTimes, ngày 19 tháng 12 năm 2013. https://petrotimes.vn/day-manh-co-gioi-hoa-ham-lo-thach-thuc-lon-cua-nganh-than-150449.html
[5]. “TKV: Cơ giới hóa trong khai thác than hầm lò,” Vietnam.vn, ngày 9 tháng 5 năm 2023. https://www.vietnam.vn/tkv-co-gioi-hoa-trong-khai-thac-than-ham-lo
[6]. “TKV đẩy mạnh cơ giới hóa trong khai thác và đào lò,” Tạp chí Công Thương, ngày 21 tháng 9 năm 2020. https://tapchicongthuong.vn/tkv-day-manh-co-gioi-hoa-trong-khai-thac-va-dao-lo-75118.htm
[7]. “TKV: Ứng dụng khoa học công nghệ trong khai thác than hầm lò,” Cổng thông tin doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh, ngày 2 tháng 10 năm 2025. https://doanhnghiep.quangninh.gov.vn/Trang/ChiTietTinTuc.aspx?nid=7709
[8]. Hoàng Minh, “Sau 30 năm phát triển, giá trị tổng tài sản của TKV tăng hơn 67 lần,” Báo Đầu tư, ngày 9 tháng 10 năm 2024. https://baodautu.vn/sau-30-nam-phat-trien-gia-tri-tong-tai-san-cua-tkv-tang-hon-67-lan-d226931.html
[9]. “Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam phát huy hiệu quả tài nguyên đất nước,” Vinacomin, ngày 10 tháng 12 năm 2024. https://vinacomin.vn/news/slug/tap-doan-cong-nghiep-than-khoang-san-viet-nam-phat-huy-hieu-qua-tai-nguyen-dat-nuoc
[10]. “Thêm một dự án khai thác hầm lò sâu tới hơn -300m của ngành than,” Báo Lao Động, ngày 4 tháng 11 năm 2023. https://laodong.vn/kinh-doanh/them-mot-du-an-khai-thac-ham-lo-sau-toi-hon-300m-cua-nganh-than-1262995.ldo
[11] H. V. Nam, “Đánh giá công nghệ cơ giới hoá đồng bộ hạng nhẹ có thu hồi than nóc tại Công ty Cổ phần Than Mông Dương - Vinacomin,” Tạp chí Khoa học và Công nghệ QUI, tập 2, số 4, tr. 38–45, năm 2024.
[12]. “Hiện trạng Quy hoạch 403 và nhu cầu than Việt Nam,” Tạp chí Năng lượng Việt Nam, ngày 28 tháng 9 năm 2017. https://nangluongvietnam.vn/hien-trang-quy-hoach-403-va-nhu-cau-than-viet-nam-1-19188.html
[13]. “Công ty Than Thống nhất - TKV tổ chức cuộc họp báo cáo kết quả xây dựng đề án chuyển đổi số giai đoạn 2025–2030,” Công ty Than Thống Nhất, ngày 24 tháng 3 năm 2026. https://thanthongnhat.vn/tin-san-xuat/cong-ty-than-thong-nhat-tkv-to-chuc-cuoc-hop-bao-cao-ket-qua-xay-dung-de-an-chuyen-doi-so-giai-doan-2025-2030-15363.html
[14]. “TKV đẩy mạnh cơ giới hóa đào lò, khai thác giai đoạn 2021–2025 tại các mỏ than hầm lò,” Viện Khoa học Công nghệ Mỏ - Vinacomin, ngày 30 tháng 7 năm 2020. https://imsat.vn/?p=113214
